Monday, August 11, 2014

Saif Ul MuluK By Sufi Mystic Mian Mohammad Buksh

Neykaan de sang nekee karye naslaan naeen bhulaandey
Buryaan de sang nekee kayey ultaa zoaf punchandey.

If you do good to pious men, they never forget it for generations,
If you do good to mean people, in return they will injure your feelings.


Loey loey bhar le kuryey, jey tudh bhandaa bharnaa,
Sham paey bin sham Mohammad, ghar jandee ne darnaa.

Come, O dear girl, fill your pitcher with water before the sun goes down,
When the sun sets and darkness prevails, you’ll be afraid of going home alone.


Dushamn marey tey khushee na karey, sajnaa wee mar janaa,
Deegar tey din gayaa Mohammad, orrak noon dub jana.

Do not rejoice at the death of your enemy because your friends too have to die,
The afternoon sun is soon going to set.


Mali da kaam pani dena, bhar bhar mashkaan pawaye,
Malik da kam phal phol lana laway ya na laway.

The gardener’s job is to water the plants with skin-bags full of water,
It is up to the lord to allow fruits and flowers to grow.


Neechaan dee ashnaaee kolon feyz kisey naheen paayaa,
Kikar tey angoor charyaayaa, har guchaa zakhmaayaa.


No one has ever gained goodness from the proximity (closeness) of the mean,

If you wind grapevine around an kikar (acacia) tree, every bunch of grapes w
ill be pricked (wounded).


Moorakh noon keeh pand naseehat, pather noon keeh paalaa.
Duddhaan andar kaag nwheeye ant kaaley daa kaalaa.

Advice has no effect on a foo, just as stone is not
 affected by cold,
If a crow is bathed in milk it remains as black as ever.

Burey bandey dee sohbat eeveyn jeeveyn dukaan loharaan,
Chhung chhung ke lakh kaprey behyey, chingaan peyn hazaaraan.

The company of a bad man is like a blacksmith’s shop,
Even if you take a lot of care to protect yourself, you
 will get sparks in thousands.


Oh belee tey har koee belee, un belee vee belee,
Sajnaa bajh Mohammad Baksha, sunjee peyee hawelee.

If He is my friend then everyone is my friend, even 
a stranger is also is my friend,
O Muhammad Baksh! a courtyard without friends looks deserted.


Kaamil ishq Khudaaya bakhsheen, gher waloon mukh morraan,
Hiko janaan, Hiko takkaan, Hiko aakhaan loraan.


O God! grant me life long commitment (Ishq), I should turn
 away from all else,
I should know One, regard One and need One.


Ishqey karaan adam keetaa mehram yaar yagaanaa,
Aahey malek ibadet jogey, keeh haajet insaanaa.

God has created a unique creature (man) only for love,
Whereas angels were already to worship Him.


Cham cham teer pawa talwaareen aashiq na dar rehndey,
Ishq parheyz Mohammad Baksha, naheen kadey ral behndey.

Even shower of arrows or swords will not frighten (real) lovers,
O Mohammad Baksh! Ishq (Love of God)  & restraint never go together.


Zaalim ishq be taras qasaie, reham nahi is away,
Nazuk badnaa maar rulaandaa, sehm nahi is away.

Merciless love  is like a ruthless butcher who does not show mercy,
It kills by humiliating delicate bodies and feels no worry.


Hirs majazee, shehwat baazee, jis ander wich hundee,
Har ik soorat ujlee tak kay paee tabeeat bhondee.

He who has in himself lust for the temporal world & debauchery,
is tempted by every fair face.


Jis sar sir ishq daa othay shehwat mool na wasdee,
Jis dil hub sajan dee us wich hub naheen har kas dee.

Lechery (lust) cannot enter a head which is filled 
with true love.
The heart, which has tru love of his friend, does not
 look towards others.


Peelaa mankaa neyrrey kharryey, kakh us noon ud mildey,
Lalaan naal naheen ud chamraan, raah niyaarey dil dey.


When a yellow bead is brought close to straws, they fly to
meet it but they don’t embrace pearls. Strange are the ways 
of the heart!


Baal chiragh ishq da mera roshan kardey seenaa,
Dil dey deevay dee rushnaee jawey wich zameenaan.

O God! kindle the lamp of Ishq (true love) and enlighten
 my heart,
Let the light of my heart spread all over the earth.


Sachey mard safaee waley, jo kujh kehn zubanoon,
Mola paak maneyndaa ehyo pakkee khabar asaanoon.

God accepts whatsoever the tongues of truthful men 
with pure heart utter,
This is what we regard as authentic news.


Har mushkil de kunji yaaroon mardaan de hath aee,
Mard nigaah karan jis wailey, mushkil rahey naa kaee.

The key to solving every difficulty is in the hands of
 true men,
When they pay attention, troubles run away.

Jaan khetee da kakh naa rehyaa, naa sukkaa na haryaa,
Kis kam duph sukawan waaley, kis kam baddal wahyaa.

When the field is destroyed,
the sun and rain are of no use to it.

Uchaa naan rakhaaya jis ney, chullhey de which o sarryaa,
Neevaa ho ke langh Muhammad, langh jaaey ga arryaa.

He who is named Uchchaa (pincer) burns in the fire,
O my dear Mohammad! Be humble and bow, you will pass 
through easily.

Saturday, August 9, 2014

Doctor yaan jan da vairi

Menu eh gall sun kay buht ee harani hoi keh ik bap apni choti jehi baiti day baray ch
aindan vee sauch sak da? bap vee oh jehra koi anparh nehn balkay ik pakistani doctor
Eh story sun kay tay meray ball kharay ho ghaiay tay main sochiya keh tuseen vee es
choti jehi sachi kahani sun lawo.

Ik maan jehdian diyan do dehyaan ohdi eh kahani ah. Eh kahani audoon dee ah jidoon
ik baiti dee omar derh saal tay dosri dee char meheenay. Maan ik din toilet ghai see tay
tay choti baiti nay rona shroh ker ditta tay waddi bachi nay apni choti pehn nu chukia tay
pauriyan tay gaseet hundi hoee apni pehn nu first floor toon thaley lai aaiee.Maan nahth kay
toilet toon bahr aaiee tay allah da shuker kita keh oh theek see. Eh vee ho sukda da see keh
 jidoon oh chuk kay thalay lian lugi  tay slip ho dig paindee tay dona nay kalabazian
 khanday thaley auna see. Eh vee ho sukda mardian na vee pehr koi paihri sat lag jaandi.
Bap pakistani now British? Arain? kahr aaiay tay budhi nay dasya keh aj es tarran hoya jay
 kitay dig jaandi dee tay ainay mar jaana see. Bap nay jidoon eh gal soni tay kehn luga

"Chunga mar jaandi jahaiz taan nehn dayna paina see"

Kia saday lokaan dee jaan bachaunay wallay masiahs dee sauch aini ve kahtia ho suck dee
ah? doctor saab paisa ee koi cheez nehn hundi oh terri taleem tay laanat jehri tenu insaani kadraan
na sakha saki. Oh kidaan day maan baap ah jehna nay terri pervarash keeti? Kih saday khoon ainay
ee chitay ho ghaiay keh aseen janwaran too vee ghaiay guzray ho ghiay

Tuesday, July 1, 2014

Shahtoot or Shahtoot mulberry

'Shahtoot' Mulberry
Shahtoot mulberry is sweeter tasting has longer fruit than other mulberries. It can be red, black or white,but is mostly black. It is said to have many health benefits and Mulberry trees are making a comeback into many productive gardens.
Shahtoot mulberries are the fruit of the Himalayan or Pakistan mulberry tree; Morus serrata or Morus macroura. They are found naturally at an altitude of between 1200 and 1700 feet in the Himalayan region. They differ from other mulberries because of their size, as they are elongated and can be five inches long. The name Shahtoot comes from the Farsi, meaning King of the Mulberries (toot being the name for mulberry in Farsi and Urdu).
BENEFITS FROM MULBERRIES
All mulberries contain resveratol which is believed to prevent cancer. It may also protect the cardiovascular system and can alleviate chronic inflammation and postpone the onset of Alzheimer’s and Parkinson’s disease. It is also considered to be an antiviral.
In traditional medicine the Shahtoot has been used to treat various diseases including asthma, bronchitis, diarrhea, hypertension, insomnia and melancholy. They are considered “happy” fruits in the Punjab province of Pakistan. As they contain niacin and riboflavin, perhaps this is not surprising.
They also contain high levels of potassium which is an energy booster, repairs cell damage, and stimulates the immune system. So the fruit is packed with substances which help our overall health.
The young leaves are used as a boiled vegetable and used in tisanes and these also contain potassium, phosphorous and calcium. These act as a diuretic and help flush toxins out of the body. They can be blended with green tea for a more palatable taste.

Monday, March 24, 2014

Jimmy nu kih hoya?


Eh bachpan dee kahani likhan toon pehlay main eh das dawaan keh jimmy koi insaan nehn ik kutay da naa see. Saday lokaan ch eh aam hunda see kahr ch koi bacha jamna
tay  maulvi kollon puchna audha naa rakhan lai. Eh jimmy nu jidoon lianda ghia tay maulvi nu puchiya ghia tay ohnay kehya America da pardhan  jimmy carter ah tay tuseen ehda naa jimmy rakh dawo. Eh kahani vee jimmy carter jidoon America da pardhan see audoon dee ah. Kutay nu saday mahaul ch tay mashray buht paihra samajia janda ah. Ehdi ik wajah eh ah sada mazhab ehnu chunga nehn samajda . Ethay tak jay kuta kitay tawano touch ker daway tay tuseen pleet (napak) ho janday ao. Agar tuseen pleet ho jawo tay tuwano nahauna painda. Saday Jimmy dee menu nasal da tay nehn pata pehr eh chunga kad kath wala see. Aina kad tay jes jasho kharosh naal pauhnk da see sonan walay nu dar lug da see. Saday naal baray chungi taran rehnda see auno khanay nu dawo yaan na dawo, tupay bahu yaan chamay ohnay kideen vee nehn kihya see. Raat nu ohnu khulay chad daina tay ohnay kahr dee chut tay chalay jaana . Ehdi wajah eh see keh oh kahr day bahr her aunay janay walay nu pauhnk kay khabar dar ker da rehnda see eh kahr day laagay nehn auna.

Chotay hunday ik kitab perhi see koi bahr (foreign) dee sair kern ghia tay oh kitab ch ohna eh likhya see jidoon tuseen bahr hunday ao tay tawnu apnay dais dee buht yaad aundi ah. Ohnu ik din pehrday hoay ik naa milya “sultan” jehnu dekh kay bari khushi hoi keh aithay kisay da naa sultan ah. Pehr eh naa insane da nehn see balkay ik kutay da see. Aus likhari day likhan da maqsad eh see keh eh bahr day lok saday muslman naa kutay jehi pleet cheej da rakh day ah.

Saday lokan ch kutay nu pleet samaj day hoay ehday pahroon kai galan sonan ch aiyaan kih kuta maut day fireshtiyan nu daikh sakda ah tay ohna nu daikh kay pauhnk da ah. Main pakistan ghia hoya see tay raat nu jimmy day pauhnkan dee waj aai tay abba jee kehn lagay keh eh kuta buht manhoos ah. Main puchya oh kes taran ? ohna nay buhti gal tay nehn kitti tay kehya jidaan eh raat nu paunhk da ah. Main ohna nu akehya eh sari raat pauhnk da rehnda ah tay mohn suk jaanda ah tay ehdi waj chungi taran nehn nikal dee. Eh taan pata nehn meri es gal nay ohna da eh khial badaliya yaan nehn.

Chotay hunday see tay kahr ch bread kharab ho jaani yaan rotian suk janian tay bibi jee nay sano bachyan nu kehna chalo bread batkhan (ducks) nu paun chaliyay           Kahr day lagay ik park hunda see jehday ch ik talaa hunda see. Eh talaa (pond) ch batkhan hundiyan see jehna nu aseen kharab hoi bread paun jaanda see. Eh bread nu auli lugi hoi bread nu aseen batakhan nu pauni. Agar roti suki hoi huni tay aseen oh kawaan nu paa daini. Saday lokaan nu pata ee nehn see keh eh kharab cheejan day khanay naal eh allah dee banai hoi makhlok nu koi bamari lag sak dee ah

Hun da tay patta nehn pehlay hunda see koi janwar bamar ho kay marn wala hona tay kehna jaldi karo chori lia kay ehnu halal karo. Agar koi wada janwar hona tay pind ch minadi kerwa daini keh phlanay dee majh yaan gaan halal ho gai ah tay ah kay gausht lai jao. Eh gausht aam qasaiyan day mul nalon kaht hunda see. Eh kissay nu pata ee nehn see keh ais janwar day gausht khanay naal jehri bamari janwar nu see eh ve tay ho sakda kih insanan nu lag jaway.

Britania ch kujh waray pehloon paihdaan  nu foot and mauth dee bamari lag gai tay  aithay dee sarkar nay lakhaan paidaan nu mar kay aag naal sarh ditta. Oh ais wastay keh hor jehray theek ah ohna nu vee na lag jaway. Ehna dee rakh nu kai dohngay toay kahd kay dabia ghia. Ais toon pehlon gaanwan nu pagal pun (Mad cow disease) dee vaba pheli
Tay ohnu nu vee mar kay sarya ghia tay rakh nu dab ditta ghia.

 Kai jerms aisay ah keh oh sarnay naal vee neh marday. Ho sak da mera eh kehna theek na howay pehr aina menu pakka ah keh kai germs boiling temperature tay nehn marday see ais wastay tikkay laun waliyan syringes disposeable shroh kitian ghaiyan.

Hun main jehri gal shroh kitti see auday wal aunda jimmy nu kih hoya? Ik din kahr ch khana kharab ho ghia tay kisay nay nehn khada. Eh kharab khana mera phiay nay chukya tay jimmy nu paa ditta. Jimmy nay eh kha tay lia pehr oh bamar ho ghia. Ohnu tatiyan lag ghaiyan tay kuch din baad oh anah (blind) ho ghia. Kuch haftiyan baad jimmy mar ghia. Kahr day saray jeewan ehda buht dukh hoya.


Eh sara kuch main es wastay likhya keh ais kainat (universe) ch jinian vee makhlokaat ah auhna da saday insanan day naal buht taalak ah tay oh saday mohtaj ah tay aseen ohna day. Eh sariyaan cheejan sadi tay ohna dee ik lore ah eh sadi ik “biodiversity” ah. Ehda sanu khial rakhna chai da ah. Agar kahr ch koi cheej kharab (especially) ho ghai ah tay oh agar tuway wastay naksan deh ah tay hor jaandaran wastay vee khtarnak ah. Eh kainat nu sahi tay sehtmand rakhnay wastay ehda khiyal rakho. Ik dojay da khiyal rakho ghay tay ehday ch saday sariyan da phala ah

Sunday, March 2, 2014

Attar kidaan banaiyay

Ik litre gulab day attar da mull  8  lakh rupiayay? (6000 euros)
3000 kilo gulab diyan putiyan kinay diyan?

Atar kehri zuban da akhar ah eh taan pata nehn pehr jidoon vee atar da naa lawo tay lag da ah ehda musalmanan day naal jore ah farsi sufi vee hoay ah jehna da naa Ataar see. Oh khusbu yaan jari botiyan da karobar ker day see Es wastay ohna nu ataar kehnday see. Hajay vee jehray lok aidan da karobar kerday ah ohna nu hajay vee farsi tay arabi ch “attaraa” khenday ah.

Atar banaunay da ik wari jawaid phai nay puchya tay main ohna kolon puchya keh eh Karachi ch ban da ah. Ohna nay dasya keh koi atar banaunda ah . Oh pholaan nu paani ch buht pakaunda ah tay akhar tay ohnu atar mil jaanda ah. Eh es taran eh luga jindan tuseen karai ch dudh paa kay kahr day rahwo tay oh akhar tay khoa ban jaanda jehnu khoa marna kehnday see.

Gulab da attar kiddan lubya?


damask rose (rosa damascene trigunti petala) ah

Waday lokaan day kum vee waday tay badshah howay tay pata nehn kinnay kay waday. Eh ohna waday lokaan dee gal ah jehray jithay badshahi kerday rehay authay day lokaan dee aksriyat nu hajay tak peenay wala saaf paani nehn milda. Ik buht ee prem alli gull ah keh badshah jahangir nay apna wiyah Noor jehan naal manaunay wastay  hokum ditta keh shahi bagh day khalay  tay fowaray araq gulab naal pehr dittay jaan. Ik din badshah tay noor jahan bagh ch ik khalay day bunnay tay baithay see. Noor jahan khalay ch (araq Gulab) ch ungli phair rehi see tay ohdi ungli nu tail (oil) dee taran khushbo lug ghai.. Adoon toon badshah nay attar bnauna shroh ker ditta tay noor jahan nu bottle ch paa kay ditta jaanda see. Eh taan pata nehn eh kahani sahi ah yaan nehn perh ik hor thaan perhya see keh noor jahan jahangir nu araq day gulab naal nahaundi see. Eh aus waylay dee gal ah jidoon saday lok bahr kum wastay nehn janday see balkay sara jahan saday allaqay ch kum yaan karobar kern aunda see. Ehda matlab eh ah keh eh allaqa audoon buht taraqi tay see. Main chungi gal ah apni asal gal al  ah jawan.


Gulab day waday thaan

Duniyan ch ais wailay  char allaqay ah jethay araq gulab tay gulab da tail banaya jaanda. i) Kazanlak bulgaria jehnu  “The valley of Roses” kehnday ah, ii) Isparta Turkey, iii) Shiraz Iran,  tay iv) Grasse France.
Her allaqay day banay hoay araq tay tail dee apni khasiat ah. Ehnu es tarran samaj lawo jais tarran her allaqay dee wine da apna suad ah. Ehdi ik wajah aina allaqian da mausam vee ho suk da ah. Jehra ais wastay gulab agaya janda ohdi nasal damask rose (rosa damascene trigunti petala) ah.Eh oh gulab dee nasal ah jehra pranay faristan (Iran)
ch agaya jaanda see. Ehnu aseen Punjabi ch desi gulab kehnday aan jehda rung gulabi hunda ah tay ehton gulkand bee banaya jaanda ah.
Main eh vee das dawaan tay chungi gal ah keh Kazanlak Bulgaria ch her saal gulab daa mella lag da ah. Eh ais taran ah jidan kisay zamanay ch saday Punjab ch bahar (spring season) da mausam shroh hoon tay khushi manai jandi see. Eh gulab day melay ch kuriyan jehna nay high school pass kerna hund ah,ban than kay surkhi powder laa ka aundiyan aan. Ehna kuriyaan chon ik gulab dee rani chuni jaandi ah jehnu “Rose Queen” kehnday ah. Eh malay ch rose queen nu taj paya jaanda . Ais melay ch ee ik dance kitta jaanda ah jehnu “kukeri”dance kehya janda. Menu pehlon jidoon pata lugaa tay main eh samajia keh eh ho sukda kukerian da koi dance howay pehr kukeriyan nehn banday ker day ah.

Attar banaunay da rawaj kai mulkaan ch ah pehr jehri technique naal banauna shroh kitta ghia see oh hajay tak audaan ee ah jidaan shroh hoya see. Khas ker muslim mulkan ch. Saday Punjab yaan Pakistan ch tay ais baray ch kisay nay souchya nehn tay oh aisiyan cheezan ee beej day rehay jehriyan oh kahr ch khanday see. Ohdi ik wajah eh vee ah keh jidoon khaiti bari chulli audoon eh hunda see apnay kahr wastay sabzian phul tay khan diyaan faslaan agaun day see. Iran day (dahqan) kissan saday punjabiyaan nalon kuch agay see tay ohna nay phulaan toon araq banauna shroh kitta. Sadday Punjab ch ve kai lok phul agaun day see pehr saday lokaan nay eh phulan dee supply  darbaran tay wiayahman tak rakhi. Eh Irani dahqan jehray araq banauday see ohna nu kuch atar vee mil jaanda see.Eh araq dee supply oh arab mulkan tay Europe day mulkaan nu kerday see. Iran toon araq technology turkey gai audoon iran da  hissa hunda see. Iran toon eh technology  17th century AD ch kazanlak (Bulgaria) ch gai.
Bulgars nay daikhya keh araq banaunay naloon atar banauna chunga faiday aala kum ah tay es wastay ohna nay araq nu banauna chud kay atar banauna shroh ker ditta. araq banaunay dee technique Jidoon kazalak ghai tay araq banaya jaanda see tay araq day autay jehri oil dee taih hundi see oh katha kitta  jaanda see jehnu attar day tor tay baichiya jaanda see. Eh attar dee aini khushboo nehn hundi see jehday ch carbonic constituents yan paraffin ve hunda see jehnu ‘stearoptene’ kehnday see. Eh attar room temperature tay jum (freez) janda see. Gulab day tail (rose oil) day liquid hisay nu ‘eleoptene kehnday ah jehra 80%  rose oil ch hunda. Ohna wailiyan ch  thora jehya rose oil ban da see ohnu hun ‘direct (raw) rose oil’ kehnday ah. Jehri technique audoon warti jaandi see oh araq banaunay wastay see.

Bulgarians dee qismat chungi see keh aus waylay western Europe ch rose oil dee maang wadh gai. Rose oil audoon Europe ch buht mehnga wick da see tay araq jehra kazanlak ch ban da see oh arab mulkaan nu export hunda see.

Audoon kazanlak day kisana nu patta laga keh aisa nawaan gulab jehday ch tail huway beejan naal ohna nu buht faida hu sakda ah jehnu process ker kay ohna nu rose oil milay bajaiay araq day tay tail nu Europe ch baichya jaway.

Attar kahdnay da Equipment

Kazanlak day kisana (Farmers) nay distillation day nawain gur test kernay shroh kittay  akhar ohna nu ik gur aidaan da labh ghia jehday ch buhta oil banda see tay araq buht kaht by product day tor tay 3 toon 5 liters /ton phulaan choon. Ais gur naal banaya hoya atar buht chunga, wadhiya see tay European markets ch buht passand kitta ghia.

Main agay wadhan toon pehlay ik gal das dawaan tay chungi gal ah jehday naal tuwanu sara atar banaunay da gur samajna saukha ho jau gha. Eh jidaan pindan ch shrab kehdan diyan pathyaan hundiyan see aidan atar banau day ah pehr aiday ch sarah nehn paya jaanda. Fresh gulab nu pakaya jaanda. distillation copper day bannay hoay tay qali (tined) kitay hoay pahanday (vessels, alembics)  ch kitti jaandi ah..Eh pahnda takuna jehya jehra lago pahg 80-120 liters da hunda ah. Eh takonay pahnday day do (2) handle hunday tay thalyun 80 cm (qutar) tay autoon 22-22 cm qutar (diameter) da hunda ah. Jehri Alembic dee type kazanlak ch warti jaandi ah oh Irani alembics naloon design ch autlay pasyoun  (head) wakhri ah. Irani alembics ser (head) aloon hat-like shape da pehr  jehra alembic kazanlak ch wartiya janda oh khumb (mashroom) dee taran dee shakal ah tay northern Africa day alembics naal milda julda ah.
Khumb (Mashroom) wali shape day ser (head) ch eh pahff nu thanda kitta jaanda tay  eh lais (phlegm) nu alembic ch wapas paijanch madad ker dee ah jehday naal rose oil kahdna saukha ho jaanda. Eh vapours nu ik khas unit ch thunda kitta jaanda. Eh unit lukri dee balti wang da hunda jehday ch paani paa kay thunda kitta jaanda. Ik patli tube 45 degree day zawiyay tay lai jaandi jehri head toon receiver tak jandi ah eh lukri dee balti chon lahng kay. Ais tube ch vapours nu thunda kitta jaanda. Eh equipment banaun walyan nay ehda  cooling unit chunga kernay wastay 3-5 tubes laa dittiyan.


Bulgarian cooling unit

Irani type day alembic ch koi special cooling unit nehn ah tay  cooling hawa (Air) day naal mori hoi tube ch kitti jaandi ah. Eh tube head toon receiver  can (doll ) tak jandi ah jehra paani ch dobiya hunda ah. Jes taran cooling kazanlak ch kitti jaandi ah oh rose oil kahdnay wastay chungi ah bajaiay araq day.


Irani system



Bulgarian system


Bulgarian system photo


Her distillation da poor  10-12 kg gulab diyan putiyan tay 40-60 liters paani da hunda ah. Eh paani tay residual liquid vee ho suck da yaan residual liquid.. Eh paani tay residual liquid kuppi day naal paya janda ah. Eh mixture nu halaun day rehy da ah. Jehra paani yaan residual liquid paya janda ohda tanasab 4:1 yaan 5:1 da hunda ah. Eh samaj lawo her kilogram putiyan wastay 4-5 liters liquid paya jaanda. Ehday  dhakan (head) nu band ker ditta janda.Eh alembic nu muthi aag tay rakh ditta jaanda . head dee tube nu cooling unit dee tube naal jor ditta jaanda. Jithay tube jori jaandi ah ohnu chikni mitti naal lip ditta jaand tah keh eh leak naa howay. Kai lok ehtay putty (reinforced with bandage) ker dainday ah. Kazanlak day lokaan da khiyal ah keh koprinka pind dee mitti es wastay chungi ah. Es wastay sari rose valley day lok es pind toon mitti (clay) lain aunday ah.  Jidoon pehli sarahi jehnu “bash” kehnday  (5-7 liters) ah pehr (full) ho jaandi ah tay dosri sarahi rakh ditti jaandi ah jehnu “Ayak” (5-7 liters)  kehnday ah rakh ditti jaandi ah. Eh gulab diyan putiyan tay paani da ratio 1:4 tay 1:5 hajjay tak kitta modern distillation ch wartiya jaanda.

Jidoon “ayak” pehr (full) janda tay distillation puri ho jaandi ah. 10-14 liters distillate 1.5-2 ghantay ch katha ho jaanda. Jinyan gulab diyan putiyan paiyan tay jina distillate milya ohdi ratio (tanasab)1:0.85 -1:1.20 hundi see. Aj kal tay Hun eh tanasab (ratio) 1:1.3 ah.

Distillation mathi aag tay kitti jaandi ah jehday buhta time lugda . Arak banaunay wastay aag taiz hundi ah.. Eh vapours liquid ban kay receiving  (sarahi) bottle ch jaanday ah jehnu “surier” kehnday ah ( eh surier nu tuseen glass dee sarahi keh sakday au.) Ehday chon tail nu luppy naal nataariya janda.



Distillate collecting surahiyaan
Tay oil natarnay wali kuppi

Tail nu ik chamchay dee taran dee luppy jehda lumba handle hunda naal natariya janda. Jehra aidan distillate milda ohnu hor distillat ch paa kay phair redistilled kitta janda. Eh multiple distillation  dee technology ch gulab da tail buhta tay chunga milda ah. Eh technology Bulgaria ch buht pehlay sharab banaunay wastay warti jaandi see tay ehda naal ee authay da national drink “Rakia” banaya jaanda ah. Eh drink buht ee sukht hunda ah ohdi ik wajah eh ah keh ehday ch alcohol content buht hunda. Eh multi distillation dee technology Bulgarians dee ah. Eh sach ah yaan choth pehr eh technology russi, polish tay greek sharab ch vee warti jaandi ah. Ho suckda Bulgarians nay ehday naal gulab da tail kahdna shroh kitta howay.

Bulgarians nay buht koshish kitti ik sahi equipment banaunay wastay tay ohday hasab naal ehday ch badli vee kitti jehda ohna nu phul (fruit) mill ghia. Austan 3000 Kg gulab diyan puttiyan chon 1kg gulab da tail (rose oil) ban da.
Jidaan ee rose oil ban jaanda oh market ch ah jaanda. Sab toon pehlay eh rose oil custuntunia (Constantinople present day Istanbol) ch jaa kay bik da see tay export hunda see. Aus waylay buhtay karobari lok arab hunday see jehray gulab day araq nu khreedna pasand ker day see tay arab mulkaan ch pahaij day see. Jehray western Europe day karobari lok see ohna nay rose oil dee demand kerni shroh ker ditti


Bulgarian rose oil processing

Holi holi Bulgarian karobari lokaan nay rose oil nu aap baichna shroh ker ditta. Ehna nay Europe ch nawaiyaan markets labhniyan shroh ker dittiyan. Ehday naal ee kazanlak rose oil dee trading da markaz ban ghia ethay packing ho kay bahr jaan lug pia.

Jidoon rose oil khredia yaan baichiya janda see ohdi khusbo day lehaz nal ohda mull lug da see. merchants nay ehdi test kerwana shroh ker ditta. Ehday frrezing point day hasab naal. Eh “Reaumer scale” tay ehda freezing point check kitt jaanda ah. Eh freezing point nu “deredje” kehya jaanda see tay ehday hasab naal sauday bazi hundi see. Jinay buhtay deredje (degrees) hunday see auna mull hunda see.

Eh tay see puran wailiyan ch mull launay da gur pehr hun ehday mahraan da kehna ah keh oh rose oil chunga hunda ah jehda freezing point kaht huway. Ohdi wajah eh das day ah keh kaht freezing point walay rose oil ch  content of stearoptene kaht ah tay percentage of the fragrance-bearing alcohols is higher.








References and for further readings

Gudin S: Rose: genetics and breeding.
Plant Breed Rev 2000, 17:159-189. OpenURL

Horn WAH: Micropropagation of rose. In Biotechnology in agriculture and forestry.Volume 4. Edited by Bajaj YPS. Springer-Verlag, Berlin; 1992:320-324.



Beales P, Cairns T, Duncan W, Fagan G, Grant W, Grapes K, Harkness P, Hughes K, Mattock J, Ruston D, Sutherland P, Williams T: Botanica's roses. The encyclopedia of roses.Random House, Australia; 1998.

Wednesday, February 26, 2014

Gulab da attar kiddan labya?


Waday lokaan day kum vee waday tay badshah howay tay pata nehn kinnay waday. Eh ohna waday lokaan dee gal ah jehray jithay badshahi kerday rehay authay day lokaan dee aksriyat nu hajay tak peenay wala saaf paani nehn milda. Ik buht ee prem allay gull ah keh badshah jahangir nay apna wiyah Noor jehan naal manaunay wastay  hokum ditta keh shahi bagh day khalay  tay fowaray araq gulab naal pehr dittay jaan. Ik din badshah tay noor jahan bagh ch ik khalay day bunnay tay baithay see. Noor jahan khalay ch (araq Gulab) ch ungli phair rehi see tay ohdi ungli nu tail (oil) dee taran khushbo lug ghai.. Adoon toon badshah nay attar bnauna shroh ker ditta tay noor jahan nu bottle ch paa kay ditta jaanda see.

Eh meray dais dee gul ah jethay aksar  bamaryiyan  gunda paani peenay day naal lug diyaan aan tay patta nehn kinyan dhiyan daaj na honay dee wajah naal maan baap day kehr baithiyaan rehndiyan aan.

Friday, February 21, 2014

Ananas Punjab dee agli fasal


Jes taran strawberry, raspberry da chotay hunday sun day see keh eh ik mewa (phul) ah tay es tarran ananas da vee Sunday see keh eh philpine da ik mewa ah. Strawberry tay raspberry da custard powder milda see. Ananas diyan muchyan hundiyan see. Early 90s ch jidoon saday aba jee aiay tay aseen apnay kahr day garden ch buht strawberries tay rasberris laiyaan see. Oh ainiyan ho ghaian keh oh aseen bin ch sittia kerniyan. Rasberies day botay vee rasberies gir kay hor buht jum paiay. Jidoon aba jee wapas Pakistan gaiay tay oh strawberry day beej vee laia kay ghaiay. Eh tay patta nehn keh ohna nay agaiyan yaan nehn pehr agali vari jidoon main Pakistan ghian Lahore ch kai jagah strawberries bick rehyaan see. Eh ananas diyan Pakistan ch muchyan bick diyan hundyan see pehr kitay ee vee ehda fruit nehn dekhya see. Hun tay patta nehn Pakistan ch hon lug pia yaan neh pehr main sochya keh aidhay pahroon vee main likh dawan tay chungi gal ah. Ho sakda saday Punjabi pai jehna nu nehn patta oh aga kay daikhan. Jay tawanu ehday pahroon koi akhwat away tay tuseen menu likh kay puch sakday aan.
Pineapple English Ananas (French/Italian/Russian/ Polish/Serbo-Croat/Romanian/Bulgarian/Turkish/Hebrew/Hindi), Ananas (German), piña (Spanish), ananás (Portuguese/Greek), anánás (Arabic/Persian), annasi pazham (Tamil), sapparot (laai)(Thai), nanas (Malay/ Indonesian), pinya (Philippines), bo luo (Chinese), painappuru (Japanese)




Slips

Suckers

Chota boota

Juwan boota phuul day naal




Pokha boota

                                             Look at leaves it needs water

Main ehdi tarikh ch naa jawan tay chungi gal ah. Oh es wastay keh saday zamindar phaian nu tay aguanay naal eeh sur ah. Ehnu shoroh kerna zara aukha ah pehr jidoon eh aug jaanda ah tay eh botayan da sheha (rabbit) ah. Ehday ch wadah buht hunda ah. Ik botay nu ik phul lagda tay butay da jamnay da maqsad eh ah keh ik phul daina tay hor bachay bootayan dee shukul ch paida kerna. Jidoon eh maqsad pora ho jaanda tay eh phul day kay suk jaanda.

Ananas duniya da koi ee mulk howay gha jithay naa ho sak da howay. Eh thop ch tay chaan donaan ch ho jaanda. Eh garam mulkaan da phul ah tay thunday mulkaan ch eh green house ch yaan ander kahr ch ho sukda. Ehdiyan jehran ainiyan wadhyan nehn hundiyan tay zamin nu gila rakhan waystay garam  mulkaan ch tuseen mulch wart sakday au.
Sub toon wadhi gal ah keh ehnu ainay paani dee lore nehn.

Ananas tatay (garam) mulkan day botyan day prewar  “bromeliads” toon ah. Ananas ee ais prewar da khanay wala phul ah tay hor nehn.
Buhtiyan boliyan ch ananas kehya jaanda tay eh brazilian word tupi Indian word “nana” or “anana” toon chalya jehda matlab ah both chunga mewa. Ananas 100-200 berry dee taran day phulan da ik ghucha ah. Ananas dee Ik berry ch ik bee (seed) hunda ah tay ehda matlab eh hoya ik phul ch 100? day lagay chagay bee hunday ah.
Eh fruit ik tehni nu lug da ah jehri powday day thalon nikal dee ah.
Ehday pattay haray hunday ah jes taran kamad day patay hunday ah. Akhar toon jaa kay nok allay hunday ah. Kai jinse day phul da wazan 20 pounds (9kg) tak hunda ah perh jehra baichnay wastay lok agaunday ah oh guwair ah 4 pounds day lagay shagay hunda ah.

Ananas ch ik enzyme hunda jehra hazam hunay ch  tay gosh day galan ch  madad kerda ah. Eh ghosht nu gal da eh nehn balkay ohday tukray tukray vee ker dainda ah. Eh wajah toon taza ananas nu gelatin waliyan kheeran yaan firni ch nehn wart sakday kiyoun keh eh gelatin day proteins nu tor dainda. Garam kernay naal enzyme zayah hu jaanda tay es wastay dabay walay ananas wartay jaanday jelatin waliyan cheezan ch. Eh ananas da enzyme aina strong hunda keh kai alaqiyan ch eh ananas day naal hathan da ghost phut ghia tay ohna nu gloves wartnay paiay. Eh patta lugga ah keh eh enzyme paihray proteins dee tor phor kerda ah. Eh kehya jaanda ah keh eh enzyme aunay walay zamanay ch thrombosis day allaj ch kum aiay gha. Thrombosis khon diyan vessels ch blockage kerda clots banan day naal jehday naal her sal buht mautan hundiyan. Heart attacks aam tor tay  khon diyan vessels ch blockage dee wajah naal hunda ah. Eh fallaj vee eh khon vessls to brain ch blockage dee wajah naal hunda ahnaal , Eh nuqsan clots dee wajah naal hunda jehra protein dee waja naal blockage hundi ah. Es protein nu fibrin kehnday ah, jehnu  bromelain tor sak da. Es madan ch taraqi buht mathi ah pehr medical establishment is reluctant to admit keh diet buht kum ker dee ah seht yaab hinay ch. Bromelain aam tort ay stems ch kehdya jaanda ah pehr eh phul tay pattayan ch vee hunda ah.

Anannas diyan jinsan
Anannas diyan kai jinsan aan jehna chon aam day pharon main aithay likhaan gha.

Sugarloaf
Eh wada fruit hunda ah. Ehda gudda peela jehya chita (yellowish white) hunda ah tay mild flavour hundi ah.

Cayenne
Eh vee wada  tay cone shape da Hunda ah. Ehda gudda sweetish khatta hunda. Rich in sugar and acid.

Queen
Eh ik purani variety ah jehri south africa ch hundi ah. Eh buht chuta hunda ah. Ehda gudda peela tay mitha hunda jehra thora jeha khtas wala hunda. Eh dojiyan nallon kaht khata hunda ah. Ehdi ik naween variety da naa ‘Natal Queen’ ah

Red Spanish
Eh chauras jehya tay ehdi khul sakht hundi tay caribean ch hunda ah. Ehda suad masalay dar (spicy) tay khtas wala hunda ah. Aam taza khada jaanda . Ehdi wadhi variety canning wastay agai jaandi ah.

Golden Pineapple
Eh variety del monte waliyan nay kahdi ah tay aam tort ay super markets ch eh ee hundi ah. Eh mitha ee nehn balkay ehday ch three times vitamin c than other pineapples.

Cherimoya
Hong kong’s  elongated shaped anannas . Ehdi berries nu hath naal ee tuseen bakhair sak day ao. Eh juicy tay mitha hunda ah. Aidaan da ik hor phul vee ah jehda naa vee cherimoya ah pehr eh anannas nehn.

Variegated
Eh variety dee skin tay gudda donu ‘albino’ chita  tay shahd wang mithay hunday ah


How  To Grow Anannas
Anannas nu agauna buht ee saukha ah tay saray jahan ch ho sak da ah.
Eh garam alaqay da oh plant ah jehra gamlay (pot) ch vee agaya ja sak da ah.Es wastay jithay buht sardi paindi ah authay tuseen andher agaa sak day ao. Ehdiyan jaran daikh kay main haran hoya oh es wastay keh buht ee chutiyan hundiyan aan. Agar tuseen anannas nu sahi jaggah tay laa dainday ao tay tawanu koi aini mehnat nehn kerni paindi.

Menu anannas buht pasand ah tay ehda phul (Flower) vee buht chunga hunda ah. Agar tuseen kuch anannas aga lainday ao tay eh phay agauna buht asan ho jaanda. Oh es wastay keh ainu podiyan da sheha (rabbit) kehnday ah. Eh hor pauday paida ker da janda ah.

Main jidoon anannas agauna shroh kitta tay eh Sonya see keh ehday patyan alla hissa lah kay paani ch paa dainday ao tay jidoon jahran nikal aundiyan tay tuseen ehnu ghamlay ch laa dainday ao. Oh kadeen jahran nikliyaan ee nehn see tay eh pattay gal sar jaanday see.

Ik din main anannas day pattay laiay tay ohna nu daikhna shroh ker ditta. Main ehna nu jehdron phul naal juray hunday ah. Audhron daikhna shroh kitta tay holi holi sukay hoay pattay launay shroh kittay. Thori dair baad main kih daikh daan keh ehday thallay allay dowaly chotiyaan jaran. Ehda matlab eh main kahdiya keh eh ik pura  pauda ah. Agar tay tuseen agaunay da eh rasta wart day ao tay  ehnu chungi taran gudday toon saf ker lowo. Agar ehday thalay gudda howay tay eh sar kay jehran nu vee kharab ker dainda. Ehnu saaf kerday hoay jidoon tuwanu jaran nazar audhiyan tay tuseen ehnu  gamlay ch yaan ehdi final jaggah tay aina kay zamini ch gad dawo jehday naal eh khara ho jaway. Agar tay tuseen garam allaqay cha an tay tuseen ehnu kitay vee agaa sak day ao. Dhop tay chaan wali jagga tay. Agar tay allaqa buht garam ah tay tuseen mulch saray thaan tay ehday laggay bicha dawo. Eh mulch kih ah? Mulch lakriyan daa chura hunda.
Anannas da boota buhti khurak pattyan day naal laida. Ehnu rori dee taran dee khad chungi rehndi ah . Ik gur tay main eh das ditta

Ehday agaunay day tin hor gur ah

From seeds
From slips
From Suckers

Agar tay tuseen seeds da gur wartu tay eh buht time lainda pehr sab toon sasta ah. Ho sak day tin saal lug jaan . Eh tuwadi long term investment ah tay agar honay shroh ho jaan tay phay tuway koll ehday slips yaan suckers hon ghay jehday naal tusee saal ch fruit lai sakday ao. Agar seeds beej day oh tay eh 1/2 cm donga beejo. Eh seeds tuseen anannas dee khul nu phool kay kahd day ao.

Slips jidoon phul (fruit) botay tay hunda eh phul day thallay ban diayan jehnu aseen eh keh sakday ah keh phul ch jehray bee(seeds hunday ah oh phut painday ah.

Sukers jehray hunday ah eh botay day patyan ch phut day ah. Eh suckers tay slips apnay aap ch puray chutay jehay pauday hunday ah. Eh jidon silps tay suckers kuch waday ho janday ah tay tuseen ehna nu soil ch gudh dawo tay eh wadhna shroh ho jaanday ah. Agar tay tuseen sucker yaan slips da rah wart day ao tay ho sakda tusee ik saal ch anannas fruit laa sako. Eh slips yaan suuker nu kidon lah kay beejna? Eh jidoon handle kernay day kabal ho jaan. 5-8 cm. Agar slips ah tay eh khiyal vee rakho keh eh apni khorak tuwaday phul chon laindiyan aan. Agar tay tuseen buht ee late slips launday ao tay ehday naal fruit day size tay asar painda ah.

Suckers nu agar botay tay rehnditta jaway tay eh agalay saal ehna nu vee fruit lugda ah pehr eh size ch chota hunda. Agar suckers na lahai jaan tay boota kaht suckers banau da ah. Hor suckers na lohnay naal jagah ch bootyan da jamkata ho jaanda ah tay botay khorak tay light wastay struggle ker day ah.

Anannas  day pahlon hor jaankari

1        anannas day botay nu buht paani nehn chai dah tay ehna day pattyan ch kafi paani jama hunda ah. Ehday patay buht sakht hunday tay evaporation day rahin aina paani neh loose ker day.
2        Anannas day botay  nu buhti mitti vee nehn chai dee hundi tay ee ehd mitti buht ee chungi honi chai dee ah.. Oh es wastay keh ehdiyan ainiyan jaran nehn hundiyan.
3        Anannas da boota apna buhta pani tay nutrition apnay patyan day rahin lainda.
4        Anannas day botay wastay thori jehy acidic soils chungi ah pehr tuseen eh chker ch naa ee pawo. Tuwadi jugga jdaan dee vee ah theek ah.
5        Anannas  full soraj ch vee ho jaanda aithay tak keh buht garam alaqyaan ch vee.
6        Ehno tuseen gamliyan ch vee agaa sakday ao
7        Anannas nu buhtay paani aali thaan pasand neh.
8        Fertiliser naal ehday pattay sar sakday ah
9        Ehday wastay  Kora (frost) chunga nehn.

Bootay  da naap
 Anannas day bootay da phla I meter tay ik meter ee a ucha hunda ah.. Eh tuseen ik yaan dehr foot door ik dojay toon launday ao.

Akhri gal eh ah keh her cheez kerni buht asan ho jaandi agar tuwanu patta huway kidaan kerni ah. Agar kuch vee na samj away tay eh samj lawo keh eh aidaan ee hunda ah jidaan qeeh kuwar gundal (aloe Vera)  Ehtaan saday Punjab ch buht thamaan ch main deaikhi ah. Aithay tak middle east ch vee main Aleo vera bahr agai hoi daikhi jithay temperature 50-60 deg centigrade ho jaanda ah.
Ik khas khiyal rakho botay nu kadeen ve dupehray paani na dawo khas tor tay agar spray ker day ao.


Main eh koshish kitti ah keh anannas wastay sara kuch das dawaan pehr agar tuwanu kuch samj nehn aya tay tuseen puch sakday ao.